Menisks Yrtklar

MENSKÜS YIRTIKLARI

Vücudumuzun en sk yaralanan bölgelerden biriside menisküslerimizdir. Menisküsler diz bölgesinde en büyük iki kemiimizin kesitii noktada 'C' eklinde mevcut olan ince yastkçklardr. Dizde yuvarlak uyluk kemii (femur) ile düz kaval kemiinin (tibia) uyumlu bir eklem oluturmas, yükün tanmas, birçok yöne dönme hareketinin yaplabilmesi, femur(uyluk kemii) ve tibia (kaval kemii) arasndaki güç dengesinin salanmas gibi görevler de rol oynarlar.

Futbol gibi karlkl temas sporlarnda dizin dönmesi, ani hareketlerde meydana gelen katlanma ,tek diz üzerine yük alnmas sonrasnda menisküsler yrtlabilir. Sporcularda bu yaralanmalara ön çapraz ba(ÖÇB) yaralanmalar da elik edebilir. leri ya grubunda ise menisküsler herhangi bir travma olmakszn dizde gelien dejenerasyon ve kkrdak hasarna bal olarak yrtlabilirler. Ayrca her ya grubunda bir travma olmakszn dejenerasyonla giden yrtklar görülebilir.

Belirti ve ikayetler

Diz içerisinden gelen sesler yrtn ilk bulgular olabilir. Dizde ödem geliene dek sporcular oyuna devem edebilir yada günlük aktiviteler yaplabilir. Ancak ödem gelitiinde ikayetler oluur. ikayetler 24-48 saat içerisinde geliir.

•    Dizde gerginlik ve ilik
•    Eklem hareket açklnda azalma
•    Dizde sv toplanmas
•    Menisküsün yrtk parças eklem içine dütüünde taklma ,kitlenme.
Tan

Doktorunuza hereyin hangi travma ile nasl baladn anlatn,doktorunuz çeitli manevralar ile dizinizi muayene edecektir. Ayrc tan için röntgenler ve menisküslerin görüntülenmesi için MRI istenebilir. Dizin kitli kald durumlarda artroskopik muayene önerilebilir. Menisküs yrtklar birkaç tipte olabilir.

•    Sporcularda dönme sonrasnda oluan dikey yada kova sap tarznda yrtklar,
•    Genç atletlerde sürekli tekrarlayan tipte travmalar sonras koma gibi oluan radial yada gaga tarznda yrtklar
•    Yallarda kkrdak bozulmasna bal oluan horizantal yada iç taraf yrtklar saylabilir.
Menisküs yrtklarnn balangç tedavisi RCE olarak ksaltlm protokoldür:

•    Rest(istirahat)
•    ce(buz uygulamas)
•    Compresson(bas uygulams ,bandaj gibi)
•    Elevaton(dizin yukar alnmas) eklinde özetlenebilir,
Bu tedavinin takibinde dizde kitlenme ve kronik yaknmalar gibi ikayetler gelimez ise tedavi istirahat süresi boyunca sürer ve biter. Meniskünün sadece 1/3 d (eklem kapsülüne yakn) bölümünde kan dolam vardr. Bu bölgelerdeki yrtklarda , menisküs kendi beslenmesi sayesinde k iyileebilir. 2/3 iç bölgede ise tam bir tamir olmaz. Yinede her zedelenmi menisküs bulgu verecek diye bir kural da yoktur.

MENSKÜS CERRAHS

Cerrahi tedavi menisküsün iyileemedii ve ikayetler olumaya devam ettirdii zamanlarda planlanmaktadr. Menisküs cerrahisi günümüzde hemen sadece artroskopik cerrahi ile yaplmaktadr.
Yrtk ve ikayete neden olan menisküs yrtklar kkrdakta anmaya ve ileri dönemde kireçlenmeye neden olur. Genç, aktif yaam süren kiilerde menisküs yrtklarnn ameliyat edilmesi önerilir.Yrtn tipine ,elik eden baka bir patoloji olup olmamas,hastann yana göre doktorunuz uygun tedaviyi, planlayacaktr. Cerrahi sonras rehabilitasyon tedavinin önemli bir parçasdr. 2 tip menisküs cerrahisi vardr

1. Meninsektomi (yrtk menisküsün alnmas); En sk uygulanlan diz artroskopik cerrahisidir. Hasarl menisküs bölümü kesilerek çkarlr. Küçük yrtklarda menisküsün de küçük bir bölümü alnd için hastalarda herhangi bir fonksiyonel kayba neden olmaz. Menisküsün 1/3 ksmnn iyileme ans olmad için alnr. Yine çok parçal büyük yrtklar da alnmak zorunda kalnabilir.

Menisküs alnmasnn avantaj hastalarn ameliyattan 4 saat sonra yürümekte ve 3 hafta sonra spora dönmeleridir.

Dezavantajlar ise menisküsün büyük ksmnn yrtk olduu durumlarda ise menisküsün büyük bir ksm -bazen tamam- alnr ki bu ciddi bir fonksiyonel bozukluu bal zaman içinde diz arlarna ve kireçlenmeye neden olabilir. Bu nedenle gereksiz durumlarda menisküsün alnmamas, dikilmesi önerilir. Menisküsün alnmasna bal olarak oluan arl durumlarda genç hastalarda kadavradan menisküs nakli gerekebilir.

2. Menisküs dikilmesi; Teknik olarak son derece zor ve deneyimli diz cerrahlar tarafndan yaplmas gereken bir ilemdir. Menisküsün 2/3 d (eklem kapsülüne yakn) ksm iyileme potansiyeli gösterir. Yine bu 2/3 lük d bölge menisküs fonksiyonlarnn % 90 n yapar. Bu nedenle bu bölgedeki yrtklar mümkün olduunca dikilmelidir.

Avantaj menisküsün orjinale yakn biçimde iyileerek uzun vadeli bir diz performans salar.

Dezavantajlar ise ameliyat sonras 6-8 hafta koltuk denei kullanlmas gerekmesi, % 10 dikilen yrtn iyilememesi, spora dönüün 3-4 ay bulmasdr.

Ana kural; dikilebilecek tüm menisküs yrtklar dikilmelidir, alnmamaldr.

ekil - Menisküs dikii
OPERASYONA KARAR VEREN HASTALARA UYARILAR

Operasyon srasnda ve sonrasnda erken dönemolas komplikasyonlar;

Enfeksiyon; yi ameliyathana koullarnda artrokopik operasyonlarda enfeksiyon oran % 1 in altndadr.

Enfeksiyon olursa yeniden bir artroskopi ile eklemin ykanmas, ileri enfeksiyonlarda operasyonda konulmu olan vidalarn ve greftin çkarlmas gerekebilir.

Enfeksiyon olmamas için anestezi srasnda damardan antibiotik verilmektedir. Ayrca kullanlan aletlerin sterilizasyonuna çok dikkat edilmektedir.

Derin ven trombozu ( toplar damarlarda kan phtlamas); Bu komplikasyon %5 in altndadr. Genellikle 3. günden sonra görülme olasl balar, 6-0. günler en fazla görülür. Ancak nadiren de olsa operasyondan aylar sonra da görülebilmektedir.Derin ven trombozlarnnn da % 5-10 kadar (tüm hastalarn 10 binde 5-10 u ) phtnn koparak akciere veya beyine giderek hayati risk yaratabilir. Hastalarn bazlarnda ek risk faktörleri vardr. Bunlar kadnlarda doum kontrol haplar kullanlmas, hastalarn daha önce derin ven trombozu geçirmi olmas, bacaklarda varis bulunmas, ailevi yatknlk vb.

Derin ven trombozundan korunmak için (gerekli ise) kan sulandrc ilaçlar, operasyon sonras antiembolik çoraplar giydirilmesi, yatak içi egzersizler ve erken ayaa kaldrarak yük verme riskleri azaltmaktadr. Eer hastalarda ek risk faktörleri varsa bu uygulamalar daha da uzatlmaktadr.

Teknik hatalar; Menisküs ameliyatlar özellikle de dikii teknik olarak son derece komplike operasyonlardr. Bu nedenle teknik hatalara bal komlikasyon olasl her zaman ve her yerde olabilmektedir. yi ellerde teknik hatalara bal komplikasyonlarn riskleri çok azalmakta ve sonuca etki eden teknik hatalar çok nadiren olumaktadr.

Ameliyat srasnda ve sonras süreç;

Hastalar ameliyathaneye alndktan sonra önce uyutulmakta, steril ortam için ilgili bacak silinmekte ve örtülmekte sonrasnda artroskopinin sistemleri kurulmaktadr.Bu ortalama 40 dakika bir zaman gerektirmektedir. Operasyonun deneyimli ellerdeki normal süresi 30 dakika-1 saat civarndadr. Dizdeki dier sorunlar (kkrdak, ba lezyonlar gibi) da ayn anda opere ediliyorsa bu süre uzayabilir. Operasyon sonras hastalar 30 dakika-1 saat arasnda aylma odasnda bekletilmekte ve sonra da odalarna alnmaktadr.

Menisküsün alnmas durumunda; Hastalar odalarna alndktan sonra 2 saat içinde tamamen uyank hale gelmektedir. Genellikle fazla bir ar olmamaktadr ve basit ar kesicilerle tamamen kontrol edilebilmektedir. Hastalarn dizinde(kliniklerde uygulama farklar vardr elastik bandaj, bacaa giydirilmi antiembolik çorap bulunur. 3-4 saat sonra hastalara yemek verilir. Yemek sonras hastalarn ayaa kalkmalarna izin verilir. Ayaa kalkmadan önce 5 dakika kadar oturarak ban dönmediinden emin olunmal, ba dönerse uzanarak 1 saat sonra ayaa kalkma yeniden denenmelidir. Koltuk deneine ihtiyaç duymadan korkusuzca basabilir ve dizinizi bükebilirsiniz.

Hastanede (uygulamalar farkl olmakla beraber) ayn gün operasyonda çktktan 4-5 saat sonra taburcu olacaksnz. Hastanede kaldnz sürece dizinize buz uygulanacaktr. lk 2 gece 38 civarnda ateiiniz olabilir, enfeksiyon anlamna gelmez. Enfeksiyon bulgular 3. günde balar.

Eve döndükten operasyon sonras 3. gün sonuna kadar bacanz uzatarak yatabilir veya oturabilirsiniz. Bu srada buz uygulamaya devam etmelisiniz. htiyaçlarnz için dilediiniz sklkta ayaa kalkabilir ve dizinizi bükebilirsiniz. Bu dönemde dizinizdeki bandaj ve çorab kesinlikle çkarmayn. Egzersizlerinizi aksatmada hergün tarif edildii ekilde yapnz. Bu dizinizin içinde kanama ve imeye neden olabilir. Eer önerildi ise bu srada kan sulandrc ilacnz kullanmay aksatmaynz ve arnz olursa ar kesicinizi alnz. 3.günden sonra ofisinize urayp oturarak çalabilirsiniz. Dikkat; ateiniz 38 derece üzerine çkar, bacakta ar-ayak parmaklarnzda ime olursa doktorunuzu derhal arayn.

Eer iinizi organize edebilirseniz 10 gün ofise gitmemenizi öneririz. 10. gün yaranz doktorunuz tarafndan görülecektir ve uygunsa dikileriniz alnr ya da diki alnmas 15. güne ertelenebilir. Diki alndktan sonra fizik tedavi balanr. Baz hastalarda fizik tedavi 3.hafta sonuna ertelenebilir. Fizik tedaviniz genellikle haftada 3 gün olmak üzere 1. ayn sonuna kadar devam edecektir. Fizik tedavi operasyon gibi deneyimli fizyoterapistler tarafndan yaplmaldr. Sonuç ta kaliteli fizik tedavi en etkili faktörlerden biridir.

2. haftadan sonra daha aktif olabilirsiniz, araba kullanabilirsiniz fakat sportif aktivite halen yasaktr. 1. ay sonunda fizyoterapistiniz sportif aktivitelere yava yava balatabilir.

Menisküs dikii sonras;

Hastanede (uygulamalar farkl olmakla beraber) operasyon sonras 4-6 saat kalacaknz. Fizyoterapist gelerek size yatakta yapmaya balayacanz ve evinizde devam edeceiniz egzersizleri gösterecektir. Hastanede kaldnz sürece dizinize buz uygulanacaktr. lk 2 gece 38 civarnda ateiniz olabilir, enfeksiyon anlamna gelmez. Enfeksiyon bulgular 3. günde balar.

Eve döndükten operasyon sonras 7. gün sonuna kadar bacanz uzatarak yatabilir veya oturabilirsiniz. Bu srada buz uygulamaya devam etmelisiniz. Yemek için ayanz yere koyarak oturabilir ve ihtiyaçlarnz için koltuk denekleri ile ameliyat olan bacanza yük vermeden ayaa kalkabilirsiniz. Bu dönemde dizinizdeki bandaj ve çorab kesinlikle çkarmayn. Bu dizinizin içinde kanama ve imeye neden olabilir. Egzersizlerinizi aksatmada hergün tarif edildii ekilde yapnz. Arnz olursa ar kesicinizi alnz. 3.günden sonra 1-2 saatliine ofisinize urayp oturarak çalabilirsiniz. Dikkat; ateiniz 38 derece üzerine çkar, bacakta ar-ayak parmaklarnzda ime olursa doktorunuzu derhal arayn.

7.günden sonra ofisinizde oturarak 5-8 saat çalabilirsiz. Eer iinizi organize edebilirseniz 10gün ofise gitmemenizi öneririz. 10. gün yaranz doktorunuz tarafndan görülecektir ve uygunsa dikileriniz alnr yada diki alnmas 15. güne ertelenebilir. Diki alndktan sonra fizik tedavi balanr. Baz hastalarda fizik tedavi 3.hafta sonuna ertelenebilir. Fizik tedaviniz genellikle haftada 3 gün olmak üzere 3. ayn sonuna kadar devam edecektir. Fizik tedavi operasyon gibi deneyimli fizyoterapistler tarafndan yaplmaldr. Sonuç ta kaliteli fizik tedavi en etkili faktörlerden biridir.

6-8 hafta sonra koltuk denekleri braklr. Bu dönemde kendinizi çok iyi hissedeceksiniz fakat halen son derece tehlikeli bir aamadasnz. 8. haftadan sonra daha aktif olabilirsiniz, araba kullanabilirsiniz fakat sportif aktivite halen yasaktr. 3-4. ay sonunda fizyoterapistiniz sportif aktivitelere yava yava balatabilir. Amatör sporcularda tam spora dönü 6ay sonundadr.