n Diz Ars

ÖN DZ ARISI
(PATELLA-FEMORAL ARI)

Diz eklemi denince hemen akla yük tayan tibia-femur kemikleri arasndaki ana eklem gelir. Aslnda diz yaknmamalnn önemli bir ksmn olutururlar. Koucular, atlayclar, bisikletçiler gibi dizi kvrk pozisyonda bacana yüklenen sporcularda diz kapana ar bir yük biner. Bu ar yüklenme diz kapann altndaki kkrdak ve altndaki kemie ar yük biner ve arya neden olur. Fakat bu bulgularn çkmas için mutlaka sporcu olmas gerekmez. Ev hanmlarndan ofis çalanlarna kadar çok geni bir yelpazede de bu tür arlar görülür.

Belirtiler;

•    Merdiven iner-çkarken
•    Diz çöküldüünde
•    Çömelip kalkldnda
•    Diz bükülü pozisyonda uzun süre oturulduunda
Ar olur.

Nedenler;
Dizin karmak yaps çok hassastr. Ön diz arlarna etki eden çok sayda faktör vardr.

•    Diz kapann altndaki femur kemii eklem yüzeyi ile ilikisi; yapsal olarak diz kapa da dönük, yar çkk, çkk veya yüksekte olabilir. Bu durum tüm yükün diz kapann küçük bir bölgesine binmesine neden olur ve buradaki kkrdan hzla bozulmasna neden olur. (Baknz;Patella (diz kapa) dönüklüü veya yar çk )
•    Yapsal olarak bacak aks bozukluu
•    Medial plika bant diz içindeki normal eklem katlantsnn kalnlaarak diz büküldüünde ar yapmasdr.
•    Yaralanma
•    Ar antreman veya yüklenme
•    Bacak adelelerinde dengesizlik, zayflk
•    Düz tabanlk
Tan;

Eer günün birinde yukardaki pozisyonlarda arnz balarsa neden olan hareketi yapmaktan vazgeçip dinlenin ve bir basit ar kesici aln ve buz yapn. Eer 1-2 güne kadar geçmezse ve tekrarlyorsa diz konusunda deneyimli bir ortopediste bavurun.

Tan için en deerli bulgular konuma ve muayene ile elde edilir. Hastalarn arlarnn hangi pozisyonda artt, süresi çok deerli verilerdir. Sinema, tiyatro, uçak-otobüs yolculuklar gibi dizin uzun süreli sabit kald durumlarda dizde ar ve huzursuzluk hissemeye "theatre sign" (tiyatro bulgusu) denir ve ön diz arlar için çok tipiktir. Uzun süre spor yaptktan sonra brakan kiilerdede kas dengesizliine bal ön diz arlar sktr. Muayene eklendiinde % 90 lara varan tan konur. Hastalk hikayesi + muayene ön diz arlarnn ana eklem arlaryla kartrlmasn önler. Ana eklemlerdeki MR bulgular ile ön diz problemleri gözden kaçan, gereksiz tedavi ve ameliyat olan çok sayda hasta vardr.

Konuma ve muayene sonras ön diz arlarnn nedenlerini ve ciddiyetini tesbit için çeitli radyolojik incelemeler gerekir. Diz kapann pozisyonunu saptamak için diz kapann çeitli açlarda pozisyon röntgenleri, bilgisayarl tomografi istenebilir. Diz kapa ve altndaki kkrdan durumunun tesbiti ve diz içindeki-tendonlardaki dier patolojilerin tesbiti için de MR sklkla gerekir.

Tedavi;

Tedavi ön diz arsnn nedenine göre biçimlendirilir.

Tendon, yaralanma, ar yüklenme-antreman kökenli ön diz arlarnda öncelikle RICE protokolü (dinlenme-buz-elastik bandaj-yukarda tutma) uygulanr. Arkasndan egzersiz, germe, fizyoterapi ile esnetme, çabukluk, kuvvetlendirme, koordinasyon çalmalar yaplr. Bu çalmalar normale dönünceye kadar devam eder. Sonrasnda egzersizlere devam etmek nüksleri engellemek için gereklidir. Bu konuda doktorunuzla iletiimi koparmamanz gerekir. Cerrahi tedavilerin yeri çok snrldr.

Diz kapa pozisyonunun bozukluuna bal ön diz arlarnda daha uzun ve zorlu bir süreç vardr. Öncelikli tedavi fizyoterapi ve egzersiz tedavisidir. Burada klasik fizik tedaviden çok farkl bir fizyoterapi uygulanr. Ön diz adelelerinden iç ksmdakiler elektroterapi ve egzersizle kuvvetlendirilirken, diz kapann hareketliliini için manüplasyon yaplr. Fizyoterapi ile % 50-60 baar elde edilir. 3 ay fizyoterapiye cevap vermeyen vakalarda cerrahi tedavi seçenekleri gündeme gelir.

Cerrahi tedavi olarak 2 temel seçenek vardr;


1. Artroskobik cerrahi; 2 adet 1 cm den küçük kesilerden cerrahi yaplr. Artroskopi ile bozulmu kkrdak parçalarnn tralanmas-canlandrlmas yaplabilir. Artroskopik veya bazen 2 cm lik küçük kesiler eklenerek kkrdak nakilleri yaplabilmektedir. (miniopen teknik)
Diz kapann da devrik veya yar çkk olduu durumlarda diz kapan da doru çeken kapsül artroskobik olarak kesilerek (LATERAL GEVETME) pozisyonunun düzeltilmesi salanr. Diz kapann pozisyonunun tam düzelmedii durumlarda içteki kapsülün daraltlmas da eklenebilmektedir.

Bu tip artroskapiler sonras hastalar 4 saat sonra yürüyerek arsz bir biçimde evlerine giderler.

Baar oran % 80 lerdedir.
2. Yönlendirme cerrahisi; Artroskopinin baarl olmad veya diz kapann ileri çkk-yar çkk durumlarnda diz kapann anatomik kusurunu düzeltici kemik operasyonlar gerekebilir. Bu konuda en popüler operasyon "Fulkerson Osteotomisi" dir. Bu operasyonda diz kapa kemiinin alt balants patellar tendonun tibiaya yapma yerinin içe-öne-yukar veya aa kaydrma olana vardr. Böylece diz kapa pozisyonu düzelmi ve kkrdana binen ar yükler azaltlm olur. Ameliyat sonras ciddi bir fizik tedavi gereksinimi vardr.
Korunma; Ön diz arlarndan korunmak için günlük yaamda yaplacak eyler vardr.


1. Formda kaln; Genel vücut kondüsyonunuzu koruyun. Fazla kilolarn olmamas dize binen yüklerin ar olmamas salar. Bunun için düzenli egzersiz yapn. Egzersiz öncesi 5 dakika snn. Uygun ayakkablar ile spor yapn.

2. Germe egzersizleri yapn; Diz etraf kaslar için germe egzersizleri yapn. (bkz: eitim konularnda germe egzersizleri)

3. Temponuzu yava arttrn; Egzersiz younluunu aniden ar bir biçimde arttrmayn.

4. Dizinize ar yük bindiren egzersizlerden uzak durun; Diz çevresi adelelerini kuvvetlendirmek için yaplan "leg extantion", "leg press" hareketlerinde dizinizin bükme açsn 0-45 derece arasnda ve ayak uçlar dar bakar pozisyonda tutun. Hip abduktion hareketini yapmayn.